Centra Doskonałości

   Centra Doskonałości to jednostki bądź struktury organizacyjne prowadzące badania naukowe i rozwijające nowoczesne technologie na poziomie światowym w sensie mierzalnych efektów naukowych (włączając działania szkoleniowe).

Centra te skupiają zespoły uczonych o wybitnych osiągnięciach badawczych, którzy współpracują w zakresie wspólnych tematów o dużym znaczeniu dla gospodarki kraju. Pomaga to wspierać działalność innowacyjną danej jednostki oraz zwiększać promocję badań naukowych, technologii i wyrobów w kraju i za granicą.

Naukowcy działający w ramach Centrum Doskonałości zajmują się strategicznymi zagadnieniami wykorzystując zaplecze naukowe kilku różnych instytucji pracujących pod wspólnym naukowym i organizacyjnym kierownictwem, przy czym posiadają stosunkowo dużą autonomię.

Z założenia Centra Doskonałości powinny być organizacyjnie niezależne, ale jednocześnie ich podstawę musi stanowić uznana jednostka badawcza (może to być np. placówka PAN, uczelnia wyższa lub jednostka badawczo- rozwojowa).

Program Centrów Doskonałości nie zakłada tworzenia nowych instytucji badawczych, jest raczej swego rodzaju "laboratorium" aktywnie współpracujące z przemysłem lub innymi użytkownikami rezultatów badań. Centra Doskonałości powinny realizować zarówno projekty z zakresu badań podstawowych, jak i poszukiwać konkretnych zastosowań innowacyjnych. Wielkość zespołu i dostępne zaplecze badawcze muszą być wystarczające do wykonania zaplanowanych prac.

Centrum Doskonałości powinno posiadać następujące cechy:
- "masę krytyczną" wysoko wykwalifikowanych naukowców
- zdolność integracji dziedzin pokrewnych i włączenia umiejętności uzupełniających
- dobrze określoną strukturę organizacyjną z własnym programem badawczym
- zdolność do utrzymania wysokiego poziomu wymiany pracowników o wysokich kwalifikacjach
- pełnić aktywną rolę w otaczającym systemie innowacyjnym
- posiadać międzynarodową renomę oraz kontakty naukowe
- posiadać racjonalną stabilność finansowania i działania stanowiącą podstawę inwestowania w ludzi i strukturę
- mieć dostęp do niezależnych źródeł finansowania obok funduszy publicznych.

W zależności od zakresu działania istnieją różne rodzaje Centrów Doskonałości:
- prowadzące badania w określonej dziedzinie (wydziały na uczelniach, instytuty)
- prowadzące szeroką współpracę interdyscyplinarną
- zajmujące się badaniami, których podstawą jest specjalna infrastruktura badawcza (np. CERN)
- obejmujące współpracę akademicko-przemyslową (np. Fraunhofer-Gesellschaft institutes)
- rozwijające przemysłową realizację B+R (np. Philips Research Laboratories in Eindhoven).

W zależności od struktury możemy dokonać podziału Centrów Doskonałości na:
- struktury sieciowe tworzone z uzupełniających się ośrodków badawczych, włączając instytucje wirtualne.
- pojedyncze ośrodki - takie jak duże wydziały uczelni, instytuty czy jednostki ze specjalnym wyposażeniem badawczym

Miarą jakości badań i rozwoju centrów są:
- publikacje naukowe
- patenty
- oferowane możliwości zatrudnienia naukowców
- liczba własnego personelu naukowego i wizytujących naukowców
- liczba i wartość kontraktów handlowych
- liczba firm spin-off
- uczestnictwo w europejskim systemie edukacji

Powszechnie znanymi przykładami takich ośrodków są: Stanford University i sąsiednia Dolina Krzemowa, Massachusetts Institute of Technology i "Route 128" z firmami spin-offs, Princeton University i Europejski Ośrodek Badań Atomowych - CERN.

W roku 1999 został ogłoszony przez Komisję Europejską konkurs (INCO) na Centra Doskonałości z krajów kandydujących do Unii Europejskiej. W ramach tego programu zostały złożone 184 wnioski (w tym 34 z Polski) Ostatecznie Komisja Europejska zaakceptowała 34 projekty, w tym 9 z Polski.
Są one finansowane przez 5 Program Ramowy.
Polskie Centra Doskonałości utworzono więc w następujących jednostkach w Polsce:

Centrum Badań Wysokociśnieniowych PAN w Warszawie

Instytut Biochemii i Biofizyki PAN w Warszawie

Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji na Politechnice Warszawskiej

Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN w Warszawie

Instytut Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie

Instytut Fizyki PAN w Warszawie

Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych w Łodzi

Instytut Matematyczny PAN w Warszawie i Instytut Biologii Molekularnej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

Kolejne konkursy na Centra Doskonałości wyłoniły:

PHARE SCI-TECH II (1999 r.) - 5 Centrów Doskonałości

NAS - 2 (2001 r.) - 138 Centrów Kompetencji i Centrów Doskonałości

IST-2002-8.1.6 (2002 r.) - 5 Centrów Kompetencji i Centrów Doskonałości

   Centra Doskonałości utworzono w Polsce głównie w celach:
- zwiększenia roli nauki i badań jako czynnika podnoszącego konkurencyjność polskiej gospodarki i społeczeństwa
- stworzenia silniejszych powiązań pomiędzy badaniami i praktyką stymulujących powstawanie rozwiązań innowacyjnych
- wzmocnienia współpracy pomiędzy jednostkami naukowymi realizującymi podobne cele badawcze
- wzmocnienia krajowego systemu innowacji poprzez stworzenie silnych struktur badawczo-wdrożeniowych oraz promocji najlepszych polskich jednostek badawczych w kraju i na arenie międzynarodowej.

Jednostki, w których utworzone zostały Centra Doskonałości maja obowiązek podejmować następujące działania:
- nawiązanie i wzmocnienie kontaktów z innymi centrami europejskimi, np. poprzez kontakty z siecią takich centrów lub nawiązanie partnerskich związków z bliźniaczymi centrami
- rozszerzenie zakresu działań, np. o działanie potrzebne w regionie, o nowe formy i obszary aktywności
- zwiększenie efektywności pracy poprzez pozyskiwanie młodych badaczy oraz zwiększenie uczestnictwa centrów w innych programach tematycznych horyzontalnych 5 Programu Ramowego.

 

Powrót

Ostatnia modyfikacja 9.10.2002

Dorota Leśkiewicz