"COOPERATION WITH CENTRAL AND EASTERN EUROPE WITHIN THE PROPOSED 6TH FRAMEWORK PROGRAMME"

Dr A. Mitsos; Director General for Research, European Commision, Brussels

Wystąpienie podczas konferencji zorganizowanej w Bonn 7 Marca 2002 przez KE, KOWI, City of Bonn
(patrz też zapis video)

Gratulując organizatorom tej niezwykle ważnej konferencji zatytułowanej: EUROPEAN ENLARGEMENT - NEW OPPORTUNITIES FOR RESEARCH FUNDING", przekazuję na wstępie trzy bardzo istotne przesłania:

Pewne doświadczenia zdobyliśmy w 5 Programie Ramowym, w którym brały udział kraje kandydujące. Ich sukces był różny. Podam taki dość prosty wskaźnik - stosunek udziału poszczególnych krajów kandydujących w 5P.R. do udziału Produktu Krajowego Brutto danego kraju w sumarycznym produkcie brutto wszystkich krajów. Dla większości krajów kandydujących ten współczynnik jest pozytywny tzn. udział w 5 PR jest wyższy niż udział w sumarycznym produkcie brutto i wynosi odpowiednio: dla Estonii - 3.8; Łotwy - 2.1; Bułgarii - 1.9; Słowenii - 1.8; Węgier - 1.4; Czech - 1.4; Słowacji - 1.2; Litwy - 0.9; Rumunii - 0.8; Polski - 0.6.

Podjęto specjalne działania, aby poprawić wskaźnik udziału krajów kandydujących - dodatkowe specjalne konkursy, możliwość dołączania do biegnących projektów, seminaria etc.; niektóre z nich okazały się dużym sukcesem. Tym niemniej, z ogólnych wyników nie możemy być zadowoleni. Ten brak sukcesu jest także pewnym doświadczeniem.

Podczas negocjacji na temat kolejnego Programu Ramowego, w których kraje kandydujące nie brały czynnego udziału, zdecydowano, że stają się one pełnoprawnymi uczestnikami 6PR; mają dokładnie te same prawa i obowiązki. FP6 będzie inny, odmienny od poprzednich programów w wielu aspektach, ale zasadnicza zmiana to utworzenie ERA - Europejskiej Przestrzeni Badawczej.

Wysiłki integracji badań naukowych podejmowano od dawna i właściwie działania w tej dziedzinie można je podzielić na trzy etapy. I tak w latach 50-tych czy 60-tych postawiono na duże centra naukowe tzw. super-laboratoria, bardzo użyteczne przez wiele lat, w latach 70 zwrócono szczególną uwagę na współpracę różnych państw, w wyniku których powstały organizacje typu CERN i inne duże ośrodki. Problemem natomiast stały się roszczenia ze strony państw członkowskich, które domagały się zwrotu poniesionych nakładów. W latach 80-tych przyszły czasy programów ramowych, które pozwalały na pewną interwencję, dodatkowe działania ze strony Komisji Europejskiej.

W kolejnym, 6 PR postanowiono połączyć i wykorzystać wszystkie pozytywne doświadczenia z tych dotychczasowych działań integracyjnych.

Podjęto działania mające na celu poszukiwanie koherencji pomiędzy zintegrowanymi ośrodkami naukowymi, istniejącymi formami współpracy międzynarodowej, prywatnymi i państwowymi ośrodkami w poszczególnych krajach. Zastosowanie 6. Programu Ramowego jako narzędzie do maksymalizacji tej koherencji jest jego głównym zadaniem.

Nie mniej ważnym zadaniem jest także wybranie obiektów tej koherencji jak również instrumentów i metod do jej wprowadzania i finansowania, co wymaga dokładnej analizy czterech niezwykle istotnych aspektów:

  1. tematyki,
  2. instrumentów,
  3. czynnika ludzkiego,
  4. aspektu międzynarodowego.

Ad. 1

Aby odpowiedzieć na pytanie, gdzie koncentrować środki finansowe, należy mieć świadomość, że każda ilość pieniędzy jest niewystarczająca. W związku z tym zdecydowano koncentrować środki na te badania, których celem ma być przede wszystkim podwyższanie konkurencyjności i zaspakajanie potrzeb Europy.

Parlament Europejski przy wyborze siedmiu priorytetów badawczych uwzględniał przede wszystkim takie czynniki jak konkurencyjność Europy, zapotrzebowanie rynku, motywację społeczną i nowatorskie czynniki poznawcze.

Ad. 2.

Wybrano dwa główne instrumenty tzn. zasadnicze formy finansowania badań w 6 PR:

Międzynarodowe Sieci Doskonałości (Networks of Excellence), grupujące najlepsze ośrodki w Europie i Projekty Zintegrowane (Integrated Projects), obejmujące szeroką problematykę badawczą rozwijaną na potrzeby przemysłu.

Ważnym elementem w tym wyborze jest maksymalizacja skuteczności i ułatwienie prac KE.

Ad. 3.

Jeżeli chodzi o promocję potencjału ludzkiego (human potential), to zasadniczą wagę przywiązuje się tutaj do tzw. mobilności "mobility". W tym celu będą stwarzane warunki, także finansowe, pozwalające na przemieszczanie się pracowników badawczych z danego kraju do innego, z akademii do przemysłu i z przemysłu do akademii, z jednego ośrodka naukowego do innego. Całkowity budżet przeznaczony na ten cel będzie zdecydowanie powiększony a ponadto zostaną wprowadzone nowe formy stypendialne - granty, umożliwiające wyjazdy całych zespołów badawczych.

Ad. 4.

Jeżeli chodzi o aspekt międzynarodowy, to odnosi się on do nawiązywania i rozwijania współpracy z innymi krajami, poza Europą. Ten program ma na celu otwarcie się na inne kraje - zachęcanie najlepszych naukowców z Ameryki, Azji czy Afryki, aby przyjechali do Europy celem nawiązania kontaktów i prowadzenia wspólnych prac badawczych.

Reasumując, chciałbym podkreślić, że Europejska Przestrzeń Badawcza ERA jest naszym wspólnym zadaniem, a 6-ty Program Ramowy jest głównym, aczkolwiek nie jedynym narzędziem do jej wprowadzania. Komisja zaproponowała np., choć nie mam pewności, czy Parlament Europejski to zaakceptuje, aby przynajmniej 3% środków Produktu Krajowego Brutto danego kraju przeznaczać na badania naukowe, w tym przynajmniej 2/3 z prywatnego sektora

Jeżeli Europa chce stać się naprawdę konkurencyjna, to nie może to być droga prosta ani łatwa. 6 PR zakończy się sukcesem, jeżeli poprzez te działania uda się zmobilizować we wspólnym interesie i zachęcić do wspólnego działania sektor prywatny jak i państwowy.

Warunkiem sukcesu 6 Programu Ramowego jest, aby wszystkie kraje w nim uczestniczące zrobiły duży wysiłek w kierunku jego realizacji; przy czym Komisja Europejska jest zawsze otwarta na wszystkie nowe pomysły, idee i inicjatywy, które przybliżą nam ten cel.